تحلیل و تعیین تغییرپذیری رسوبات انتقالی رودخانه در شرایط مختلف زمانی و هیدرولوژیکی از اهمیت ویژه ای در علوم مهندسی هیدرولیک و هیدرولوژی برخوردار است. از طرفی اتخاذ تصمیمات مدیریتی برای مهار و کاهش انتقال رسوب در رودخانه ها نیازمند به تحلیل و شناخت رفتار سامانه رودخانه در شرایط زمانی مختلف می باشد. با وجود این، اطلاعاتی کافی در خصوص نوع و میزان تولید رسوب آبخیزها در شرایط زمانی و هیدرولوژیکی مختلف وجود ندارد. بر همین اساس، در پژوهش حاضر تغییرپذیری زمانی بار بستر، معلق به عنوان انواع رسوب رودخانه و نسبت بار بستر به معلق با تغییرات دبی مورد بررسی قرار گرفت. برای انجام پژوهش، داده های بار بستر و معلق (گرم بر لیتر) و دبی (مترمکعب بر ثانیه) رودخانه قطورچای آذربایجان غربی از سال 1377 تا 1382 ثبت شده در ایستگاه یزدکان به وسیله سازمان های مربوطه، جمع آوری شد و در محیط Excel 2007 با رسم نمودارهای فصلی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که با افزایش مقادیر دبی در تمامی فصول بار معلق افزایش محسوسی داشته و نسبت بار بستر به بار معلق کاهش پیدا کرده و کم ترین میزان انتقال بار بستر و معلق در زمستان و بیش ترین میزان بار معلق و بار بستر در فصل بهار صورت گرفته است. مقادیر حداقل، حداکثر و میانه نسبت بار بستر به معلق در فصل بهار، به ترتیب 5.02، 563.99 و 27.43 درصد، در فصل تابستان به ترتیب 0.75، 2034.91 و 135.80 درصد، در فصل پاییز به ترتیب 28.31، 659.15 و 184.94 درصد و در فصل زمستان به ترتیب با 28.96، 457.61 و 169 درصد بود. همچنین، نسبت بار بستر به معلق در طی دوره مطالعاتی از 0.7 تا 2034 درصد متغیر بوده و به سبب رفتار پیچیده تغییرات متغیرهای مورد بررسی به ویژه بار بستر و نسبت بار بستر به معلق با دبی جریان، استفاده از روش های غیرمستقیم تخمین بار بستر دقیق نبوده و ضرورت تجهیز ایستگاه های سنجش بار بستر به صورت روزانه اجتناب ناپذیر است.

رسوب گذاری در مسیر رود ها از بزرگ ترین مشکلات منابع آب سطحی به شمار آمده و باعث واردشدن زیان هایی به بناها و مزرعه ها و تغییر مسیر رودها می شود. روش های مختلفی برای تخمین بار رسوبی به کار برده می شوند اما به نحوه ی استفاده و دقت آن ها کم تر توجه شده است. در این پژوهش رود رسوب گذار سیستان در انتهای حوزه ی آب خیز رود هیرمند با شیبی ملایم و طول تقریبی 70 کیلومتر انتخاب شد. از آمار داده های متناظر آب دهی جریان و آب دهی بار معلق رود سیستان در طول دوره ی آماری سال های 1349 تا 1394 استفاده شد. برای افزایش دقت کار، داده ها به صورت ماهانه و فصلی طبقه بندی شدند. برآورد بارمعلق رود با 6 روش آماری یک خطی، دوخطی، حد وسط دسته ها، فائو، ضریب پارامتری (سی اف) و غیرخطی انجام گردید. با توجه به این که تعیین نقطه ی شکست در روش دوخطی اهمیت ویژه یی دارد از روش بهینه سازی به کمک الگوریتم ژنتیک برای تعیین آن استفاده شد. برای انتخاب روش مناسب براورد بارمعلق دو معیار ارزیابی میانگین خطای نسبی و جذر میانگین مربعات خطا به کار رفت. نتایج نشان دادند که روش دوخطی پیشنهادی در همه ی روش های بی تفکیک، تفکیک فصلی و ماهانه به ترتیب با میانگین خطای نسبی 154/46، 142/70 و 116/15 بهترین نتیجه را می دهد و تفکیک داده ها به صورت ماهانه باعث افزایش دقت و کاهش جذر میانگین مربعات خطا در رود سیستان می شود.

از جمله مشکلات مهم در طراحی و بهره برداری از شبکه های آبیاری و زهکشی، انتقال رسوب در کانالهای آبیاری می باشد. رسوبات همراه آب رودخانه ها، به هنگام انتقال در شبکه ها، به علت ته نشین شدن، باعث گرفتگی دهانه های آبگیر و کاهش ظرفیت انتقال آب کانالها می گردند.در این مقاله به بررسی و ارزیابی روشهای برآورد میزان بار معلق در کانالهای آبیاری پرداخته شده است. تعداد نه روش کاربردی برآورد بار معلق رسوب (روشهای لین و کالینسکی، اینشتین، چانگ و همکاران، بروکس، باگنولد، ساماگا، وان راین، سلیک و رادی، سوامی و اوجا) توسط داده های صحرایی که از اندازه گیری و نمونه برداری در شبکه آبیاری وزهکشی حمیدیه و قدس واقع در استان خوزستان (کانال اصلی وصیله و کانال درجه دوم MR) به دست آمده، مورد ارزیابی قرار گرفته است. کلیه پارامترهای مربوط به جریان و رسوب که در هر روش مورد نیاز بوده، به دقت اندازه گیری گردیده و سپس بار معلق توسط روشهای فوق برآورد گردید. مقایسه نتایج محاسباتی با بار معلق اندازه گیری شده، نشان داد که روشهای بروکس، چانگ و همکاران، لین و کالینسکی و وان راین برآورد بهتری را نتیجه می دهند.